Variants and Emendations
|
Before 1.1
|
A/B begin with: śrī|ganeśāya namaḥ before “Nārāyaṇaṃ namas|kṛtya”.
|
|
1.2ab
|
A: balaṃ svakaṃ dṛṣṭvā Suyodhanaḥ.
|
|
1.4cd
|
A: magno nirviṇṇaḥ.
|
|
1.5cd
|
A: sva|śibiraṃ prāyād dhata|śeṣair.
|
|
1.8c
|
B/K: rājā.
|
|
1.9c
|
A: abhavad Bharata|śreṣṭha.
|
|
1.10c
|
A: hata|sainyo ’tha mady’|âhne;
|
|
1.10d
|
A: pātitaḥ.
|
|
1.12b
|
A: parivārya mahā|rathaiḥ;
|
|
1.12c
|
A: āhūya vegena.
|
|
1.14c
|
A: puraṃ dīno
|
|
1.15a
|
A: praviśya ca purīṃ;
|
|
1.15d
|
A: praviveśa niveśanaṃ.
|
|
1.16a
|
A: ruroda sa;
|
|
1.16c
|
B/K: sma.
|
|
1.17ab
|
A: aho sa balavān kālo gatiś ca viṣamā tathā;
|
|
1.17d
|
A: yatr’ âvadhyanta.
|
|
1.18a
|
A: tu pure;
|
|
1.18e
|
A: praruroda bhṛś’|ôdvigno;
|
|
1.18f
|
A: susvaraṃ.
|
|
1.19b
|
A: tat puraṃ ca samantataḥ.
|
|
1.20b
|
A: tatra strī|puruṣāṃs tadā.
|
|
1.23b
|
A: hitaiḥ sadā.
|
|
1.24d
|
B/K: vākya|saṃdigdhayā.
|
|
1.26c
|
A: Saṃsaptakā;
|
|
1.26f
|
B/K: Yavanā vinipātitāḥ.
|
|
1.27c
|
A: udīcyāś nihatāḥ;
|
|
1.27d
|
A: nar’|âdhipa;
|
|
1.27f
|
A: sarvaśo nihatā.
|
|
1.29a
|
B/K: Dhṛṣṭadyumno mahā|rāja.
|
|
1.30a
|
A: Pāñcālāś ca nara|vyāghrāś, B: Pañcālaś ca;
|
|
1.30f
|
A: Vṛṣaseno mahā|balaḥ.
|
|
1.31b
|
A: gajāś ca viniṣūditāḥ;
|
|
1.31d
|
A: hayāś ca patitā;
|
|
1.31f
|
A: kṛtaṃ vibho.
|
|
1.33b
|
A: Dhārtarāṣṭrās tathā trayaḥ.
|
|
1.36c
|
A: nipapāta mahā|rāja
|
|
1.38d
|
A: vacaś ca tāḥ
|
|
1.39cd
|
B: pralāpa|yuktā mahatī citra|nyastā paṭe yathā;
|
|
1.39d
|
K: citra|nyastaṃ paṭe yathā.
|
|
1.44b
|
A: mahī|patiḥ;
|
|
1.44c
|
A: mahī|pāla;
|
|
1.44e
|
A: niśvasan panna|ga iva.
|
|
1.47d
|
A: bhraśyate
|
|
1.48b
|
A: tā striyo;
|
|
1.48d
|
B/K: vepamānaḥ.
|
|
1.49ab
|
A: sarvā tā striyo Bharata|rṣabha;
|
|
1.49c
|
A: tataḥ sarve.
|
|
1.50a
|
A: nara|patiṃ taṃ tu.
|
|
1.51a
|
A: niḥśvasantaṃ;
|
|
1.51d
|
B/K: madhureṇa ca.
|
|
2.1d
|
B/K: duḥkhāntaraṃ
|
|
2.2a
|
A: niśvasya; |
|
2.2d
|
A: tato vacanam abravīt.
|
|
2.5c
|
A: adya śrutvā hatān putrān; |
|
2.5d
|
A: bhṛśaṃ me dīryate manaḥ.
|
|
2.6a
|
A: andhatvād yadi teṣāṃ tu.
|
|
2.7a
|
B/K: atikramya.
|
|
2.8b
|
A: hṛt’|aiśvaryān mah’’|âujasaḥ; |
|
2.8c
|
A: na labhe vai.
|
|
2.11d
|
A: vihāya kv’ âbhigacchasi.
|
|
2.13a
|
A: uṭṭhitaṃ kāle.
|
|
2.14b
|
A: snehen’ āklinna-
|
|
2.16cd
|
A: Bhūriśravāḥ śalaś c’ âiva Somadatto ’tha Bāhlikaḥ.
|
|
2.18a
|
A: mlecchāś ca bahu|sāhasrāḥ.
|
|
2.19c
|
A: śrutāyuś cācyutāyuś ca;
|
|
2.19d
|
A: śatāyuś c’ âiva
|
|
2.21d
|
A: tyaktvā mahā|raṇe
|
|
2.22d
|
A: Pāñcālāṃś
|
|
2.24b
|
A: samartho ’smi nivāraṇe;
|
|
2.24d
|
A: saṃkruddho ’py
|
|
2.25c
|
A: sarva ete vai.
|
|
2.26c
|
B/K: Karṇa eko
|
|
2.28a
|
A: tasy’ âhaṃ;
|
|
2.28d
|
A: Pāṇḍavān mṛdhe;
|
|
2.29ab
|
A: teṣāṃ madhye vihanyante mat|putrā Vāyusūnunā
|
|
2.32ab
|
Missing in A;
|
|
2.32e
|
A: mahā|rājaḥ
|
|
2.34c
|
A: śrutāyuś c’ âcyutāyuś ca
|
|
2.37a
|
A: āvantyau nihatau;
|
|
2.37b
|
A: nar’|âdhipaḥ;
|
|
2.37c
|
A: Saṃsaptakāś ca bahavaḥ
|
|
2.38a
|
A: tathā rājā;
|
|
2.39c
|
A: ārṣyaśṛṅgaś
|
|
2.41
|
Not in A.
|
|
2.42ab
|
A: yatra śūrā mah’’|ātmānaḥ sarva|śastr’|âstra|pāragāḥ
|
|
2.46a
|
A: ahaṃ vimuktaḥ svair; B: viyuktaḥ stair
|
|
2.48b
|
A: vanāya gamanād ṛte.
|
|
2.49c
|
A: Duḥśāsano Viśalpaś ca
|
|
2.51b
|
Dn has: Duryodhana|vadaṃ prati
|
|
2.53c
|
A: ca niśvasya
|
|
2.54ab
|
A: śokena mahat’’ āviṣṭaḥ saṃtapto Bharata|rṣabhaḥ
|
|
2.55b
|
A: pātitaṃ;
|
|
2.55d
|
K: kim akurvata
|
|
2.60d
|
A: vacas tu tat.
|
|
2.60f
|
A: Viduraḥ sarva|dharma|vit;
|
|
2.61b
|
A: satyam īritaṃ.
|
|
2.62a
|
A: ko vai.
|
|
2.63a
|
A: ko rakṣaṃn dakṣiṇaṃ.
|
|
2.64b
|
A: mahā|balaḥ for mahā|rathaḥ.
|
|
2.66a
|
A: Pāñcālāś.
|
|
2.67b
|
A: tath’’ ôbhau sātvatau yudhi;
|
|
2.68d
|
K: ātma|jāḥ
|
|
2.68ab
|
A: yad yad yathā yādṛśaṃ ca yuddhaṃ vṛttaṃ abhūt tataḥ.
|
|
3.1b
|
A: jana|kṣayaḥ.
|
|
3.2b
|
A: gaja|vara.
|
|
3.3a
|
A: yatra Karṇe;
|
|
3.3cd
|
A: rājaṃs tat kṛtaṃ prāviśad bhayaṃ
|
|
3.5ab
|
A: bhagnāyām agādhe viplavā iva
|
|
3.8d
|
A: prādravan bhayāt
|
|
3.9a
|
A: viśastra|kavacāḥ;
|
|
3.9d
|
A: vīkṣyamāṇā
|
|
3.11ab
|
A: hayān anye rathān anye gajān anye;
|
|
3.11c
|
A: java|saṃpannān;
|
|
3.11d
|
A: ājuhur
|
|
3.14a
|
A: tadā nāgāś;
|
|
3.14d
|
A: bhay’|āturāḥ
|
|
3.15d
|
A: êdam abravīt
|
|
3.16c
|
A: jaghane vartamāṇaṃ
|
|
3.17c
|
A: n’ ôtsahed abhyatikrāntuṃ
|
|
3.20a
|
A: ratha|hīnāś ca
|
|
3.22a
|
A: pratyayudhyanta te
|
|
3.23a
|
A: ayudhyata raṇe;
|
|
3.23b
|
A: paryavasthitaiḥ
|
|
3.24d
|
A: bhuja|vīrya|samāśritaḥ
|
|
3.26a
|
A: padātayo ’tisaṃrabdhās;
|
|
3.26cd
|
A: sarve pataṅgā jvalanaṃ yathā
|
|
3.27c
|
B/K: vineduḥ
|
|
3.28d
|
A: apothayat
|
|
3.30c
|
A: Mādrī|putrau tu;
|
|
3.30d
|
A: Sātyakiś ca mahā|rathaḥ;
|
|
3.30f
|
A: hantu|kāmā mahā|balāḥ.
|
|
3.31d
|
A: yuddham abhūn mahat
|
|
3.32d
|
A: prākṣipad dhanuḥ
|
|
3.33d
|
B/K: tvadīyāḥ prādravan bhayāt
|
|
3.35b
|
A: Pāñcālānāṃ, A: mahārathāḥ;
|
|
3.35d
|
A: na cirāt pratyapadyata.
|
|
3.36b
|
A: a|mitra|gaṇa|sūdanaḥ;
|
|
3.36c
|
A: Pāñcāla-.
|
|
3.38c
|
A: na cirāt
|
|
3.40a
|
A: te sarvāṃs;
|
|
3.40d
|
A: vṛṣaṃ jitvā yathā vṛṣāḥ
|
|
3.41d
|
A: balavān nṛ|pa
|
|
3.43b
|
A: śara|bhūte
|
|
3.44a
|
A: bhajyamāneṣu sainyeṣu;
|
|
3.44d
|
A: samantāt samupādravat
|
|
3.45c
|
A: Bharataśreṣṭho.
|
|
3.47d
|
A: śekur abhivartitum
|
|
3.48ab
|
A: n’ âtidūr’|âpayātaṃ taṃ;
|
|
3.48b
|
B: kṛtabuddhi palāyane, K: kṛta|buddhiḥ palāyane
|
|
3.49cd
|
A: yodhān idaṃ vacanam
|
|
3.51a
|
A: sv|alpaṃ c’ âṃpi
|
|
3.52b
|
A: kṛta|kilbiṣāḥ
|
|
3.53b
|
A: yudhyataḥ
|
|
3.54b
|
A: yāṃvanto vai;
|
|
3.54d
|
A: kruddhasya vaśam eṣyatha;
3.54ef is not in A.
|
|
3.55a
|
A: na ca karm’ âsti;
|
|
3.55ef
|
A: su|cireṇ’ ârjitān lokān sa|dyo yodhaḥ samaśnute
|
|
3.58a
|
A: Yudhiṣṭhira|purogāṃs tu
|
|
4.1d
|
A: raṇe vinihatān dṛṣṭvā nāgān pattīṃś ca Bhārata.
|
|
4.2c
|
A: gatānāṃ ca
|
|
4.5f
|
A: vacanaṃ vacana|kṣamaḥ
|
|
4.6b
|
A: vakṣyāmi Bhārata
|
|
4.8d
|
A: yoddhyā vai kṣatra|bandhunā.
|
|
4.9a
|
A: tasmād ghorāṃ;
|
|
4.9c
|
A: tatra tvāṃ prativakṣyāmi
|
|
4.12c
|
A: vartayiṣyāmaḥ
|
|
4.13a
|
B/K: sarvair atha ca
|
|
4.14a
|
A: Indra|kārmuka|vajr’|ābham
|
|
4.15a
|
A: siṃha|nādena Bhīmasya
|
|
4.18a
|
A: śvetāśva
|
|
4.19a
|
B/K: uhyamānāṃś
|
|
4.20b
|
A: ’stra|vidāṃ varaḥ;
|
|
4.20c
|
A: śibire;
|
|
4.20d
|
A: iv’ ôtthitaḥ
|
|
4.23d
|
A: mṛga|gaṇā iva
|
|
4.24d
|
A: virājatām
|
|
4.25b
|
A: vartamānāni
|
|
4.26b
|
A: tav’ ânīkāni sarvaśaḥ
|
|
4.27b
|
A: vāta|bhrāntām iv’ ârṇave
|
|
4.29a
|
A: ca bhrātā te
|
|
4.30a
|
A: saṃbandhinas tathā bhrātṝn;
|
|
4.30d
|
A: lokaṃ c’ ākramya mūrddhani
|
|
4.31a
|
A: hato rājā;
|
|
4.31c
|
A: ko v’’ êha
|
|
4.32d
|
A: vīryāni harate hi naḥ
|
|
4.34d
|
A: kakṣe ’gnir iva saṃjvalan
|
|
4.35c
|
A: dārayeta girīn;
|
|
4.35d
|
A: śoṣayeta ca
|
|
4.36c
|
A: kṛtaṃ ca sakalaṃ for tat
|
|
4.37c
|
A: tathā guptaṃ
|
|
4.39d
|
B/K: ātmā vai
|
|
4.41b
|
B/K: samena vā;
|
|
4.41d
|
A: nītir
|
|
4.42d
|
A: vibho
|
|
4.43d
|
K: anuvindate
|
|
4.44d
|
B/K: gantuḥ
|
|
4.47b
|
A: Kauravasya hi
|
|
4.48b
|
B/K: na ca Pārthaiś ca vigraham
|
|
4.49cd
|
A: niśvāsaṃ mumoca ca mumoha ca, B: niḥśvasya śoca ca mumoha ca.
|
|
5.1b
|
A: yaśasvinā
|
|
5.3c
|
A: sārddhaṃ
|
|
5.6c
|
A: udyamānaṃ
|
|
5.7a
|
B/K: vinikṛto;
|
|
5.7c
|
A: akṣa|dyute na
|
|
5.8a
|
A: vipralabdho;
|
|
5.8f
|
A: ev’ âbhipadyate
|
|
5.9a
|
A: vilalāpa hi;
|
|
5.9c
|
A: tan na
|
|
5.10b
|
A: anyonya prati saṃhatau
|
|
5.11a
|
A: ca hataṃ;
|
|
5.11d
|
A: mad|arthe kathaṃ bhavet
|
|
5.13d
|
A: saṃśamet
|
|
5.14b
|
A: ābaddha|kaṃṭakau
|
|
5.15d
|
A: prakuryātāṃ dvij’|ôttama
|
|
5.16b
|
A: hy eka-.
|
|
5.17c
|
A: śakyā
|
|
5.19f
|
A: śuśrūṇāṃ
|
|
5.20b
|
B/K: nirvāti;
|
|
5.20d
|
A: saṃdheyaḥ sa
|
|
5.21a
|
A: ca nāma bhuktt’’ êmāṃ
|
|
5.22a
|
A: vai rājñāṃ
|
|
5.25c
|
A: klibāyituṃ
|
|
5.26a
|
A: bahubhi;
|
|
5.27b
|
A: datā
|
|
5.27b
|
A: dīnāś c’ âbhyuddhṛtā janāḥ
|
|
5.28e
|
A: pitṝṇāṃ kṛtam
|
|
5.29a
|
B/K: na dhruvaṃ sukham ast’ îti;
|
|
5.29b
|
A: kuto rājyaṃ
|
|
5.31a
|
B/K: vimucyeta
|
|
5.32a
|
A: vilapaṃnn
|
|
5.33a
|
A: tyakttā;
|
|
5.33b
|
A: gatānāṃ paramāṃ;
|
|
5.33d
|
A: śakra|lokatāṃ
|
|
5.34a
|
A: ārya|vṛttīnāṃ
|
|
5.37a
|
B/K: yāntaṃ;
|
|
5.37b
|
A: c’ âiv’ âtivartibhiḥ;
|
|
5.37c
|
B/K: api tat
|
|
5.39b
|
A: nar’|âdhipāḥ;
|
|
5.39d
|
A: pṛthivyāṃ śara-
|
|
5.40c
|
A: tyakttā;
|
|
5.40d
|
A: Indra|sadmasv adhiṣṭḥitāḥ
|
|
5.41a
|
A: tais tv ayaṃ racitaḥ panthā
|
|
5.42c
|
A: ṛṇaṃ pratiprayuṃjāno
|
|
5.43a
|
A: pātayitvā;
|
|
5.43d
|
A: dhrāvaṃ
|
|
5.44a
|
A: tad bhaved;
|
|
5.44c
|
A: sakhibhiś ca suhṛdbhiś ca
|
|
5.46a
|
A: ôktāḥ
|
|
5.47c
|
A: vi|niścitā
|
|
5.49c
|
A: āruṇāṃ;
|
|
5.49d
|
A: taj|jalaṃ
|
|
6.1cd
|
A: sarva eva mahā|rāja yodhās tatra samāgatāḥ
|
|
6.3c
|
A: rājanas
|
|
6.4b
|
A: jita|kāśinaḥ
|
|
6.5b
|
A: -saṃnnidhau
|
|
6.7a
|
A: Duryodhana; |
|
6.7b
|
A: -ottame;
|
|
6.7c
|
A/B/K: sarva|yuddha|vibhāva-.
sarva|yuddha|vibhāga- is attested by Dn1 and Dn2.
|
|
6.8a
|
A: sva|ṅga
|
|
6.9b
|
A: -svanaiḥ;
|
|
6.9c
|
A: puṣṭ’|āśliṣṭ’-
|
|
6.9d
|
A: -ghan’|ôrasaṃ
|
|
6.10a
|
A: jave bale;
|
|
6.10b
|
A: Vinat’’|ātmaja|vātayoḥ
|
|
6.11c
|
B/K: kāñcan’|ôpala-
|
|
6.12a
|
A: su|vṛt’|
|
|
6.13d
|
A: a|jeyaṃ śatrubhir
|
|
6.14b
|
A: tatvataḥ
|
|
6.15d
|
A: â|yonijena saḥ
|
|
6.16b
|
A: rūpeṇ’ â|sadṛśaṃ;
|
|
6.16d
|
A: guṇ’|ârṇavam arin|damam;
|
|
6.16e
|
A: ātma|jas tūrṇaṃ;
|
|
6.16f
|
A: hy’ Aśvatthāmānam
|
|
6.17e
|
A: tasmā
|
|
6.18a
|
A: kulena vīryeṇa
|
|
6.20b
|
A: nṛ|pa|sattamāḥ;
|
|
6.20d
|
A: devai
|
|
6.21b
|
A: mahā|rathāḥ
|
|
6.22ab
|
A: tato Duryodhanaḥ śalyaṃ bhūmau sthitvā rathe sthitam
|
|
6.24
|
A has the two extra pādas before “raṇaṃ yāte”
Pāṇḍavān samara|prāptān samāsādya jigīmahe
|
|
6.24f
|
A: Pāñcālāś
|
|
6.25
|
Not in A
|
|
6.26a
|
A: yat tvaṃ māṃ
|
|
6.27a
|
A: senā|patyena
|
|
7.1b
|
B: Madra|rājñaḥ
|
|
7.2b
|
A: vākyam idaṃ nṛ|pa
|
|
7.4a
|
A: vijeṣye ca raṇe
|
|
7.6f
|
B/K: kliṣṭa|rūpo
|
|
7.7c
|
A: sainyeṣv avādyanta
|
|
7.8a
|
B/K: kruṣṭāś c’ āsaṃs, A: tato yodhā;
|
|
7.8c
|
A: c’ âpi
|
|
7.9e
|
A: nikhilāṃ
|
|
7.10b
|
A: sa|sur’|âsura|mānuṣān;
|
|
7.10d
|
A: Somaka|Sṛñjayān
|
|
7.11a
|
A: saṃstūyamānas;
|
|
7.11d
|
K: dūrāmap akṛtātmabhiḥ.
|
|
7.12b
|
A: Pāñcālān;
|
|
7.12c
|
A: nihaniṣyāmi rāj’|êndra
|
|
7.14a
|
A: Pāñcālāś
|
|
7.19a
|
A: tadā śalye;
|
|
7.19c
|
K: Karṇaṃ vyasanaṃ, B/K: kiñ cin;
|
|
7.19d
|
A: menire Bharata|rṣabha
|
|
7.21c
|
B/K: uṣitā suptā;
|
|
7.21d
|
A: su|stha|cittā ca
|
|
7.22d
|
A: sarva|kṣatrasya śṛṇvataḥ
|
|
7.24a
|
A: etajñ jñātvā
|
|
7.25c
|
A: ārtāryaniṃ hy ahaṃ;
|
|
7.26d
|
A: tatvena Bharata|rṣabha
|
|
7.27a
|
B/K: Bhīṣmas tathā
|
|
7.28a
|
A: tasy’ ājau;
|
|
7.28b
|
A: cintayann iva.
|
|
7.30a
|
B/K: mahā|rājaḥ
|
|
7.32b
|
A: pumān iha
|
|
7.34c
|
A: tav’ âiva vijayo
|
|
7.35b
|
A: Dhārtarāṣṭraṃ balaṃ
|
|
7.37a
|
A: Bhīṣma|Droṇ’|ârṇavaṃ
|
|
7.38b
|
A: kṣātra|balaṃ
|
|
7.39a
|
A: ukttā
|
|
7.40b
|
A: dharma|rājo;
|
|
7.40d
|
A: Pāñcālān atha sainikān
|
|
7.41b
|
A: Pāñcālāḥ
|
|
7.42d
|
A: sainyaṃ pramuditaṃ niśi
|
|
8.2a
|
A: rājñas tu
|
|
8.3cd
|
Omitted in A.
|
|
8.4cd
|
A: yodhan’|ârthaṃ hi sainyānāṃ yodhānāṃ c’ âpy udīryatām
|
|
8.5c
|
A: sannaddhāny eva dadṛśur
|
|
8.7f
|
A: samayaṃ cakrire tadā
|
|
8.8a
|
A: na tu ekena;
|
|
8.8b
|
A: kadā cid api
|
|
8.9d
|
B/K: ca ha
|
|
8.11a
|
B/K: Pāṇḍavā rājan
|
|
8.12a
|
A: Bharata|śreṣṭhe;
|
|
8.12c
|
B: samudbhūt’|ârṇav’|ākāram
|
|
8.13b
|
A: mayā śrutaṃ
|
|
8.14c
|
A: Bhīmasenena balinā
|
|
8.17d
|
A: samāśvāsya
|
|
8.18d
|
A: amanyata sutas tava
|
|
8.19b
|
A: siṃhva|nādaṃ;
|
|
8.19cd
|
A: tadā rājan Dhārtarāṣṭrān praviveśa mahad bhayam
|
|
8.20a
|
A: samāśvāsya ca tadā
|
|
8.22b
|
A: saindhav’|âśva
|
|
8.24a
|
A: tad raṇe Madra|rājo
|
|
8.25ab
|
Not in B/K;
|
|
8.25c
|
A: Kṛtavarmā ca savye ’bhūt
|
|
8.28a
|
A: Pāṇḍavās te;
|
|
8.28b
|
A: sainyam a|ninditāḥ;
|
|
8.28c
|
A: bhūtvā
|
|
8.29cd
|
A: śalyasya vāhinīṃ tūrṇaṃ saṃgrāme c’ âbhidudruvuḥ
|
|
8.30d
|
B/K: Bharata|rṣabhaḥ
|
|
8.31a
|
A: Hārdikyaṃ tu;
|
|
8.31b
|
A: Phālgunaḥ śatru|sūdanaḥ;
|
|
8.31c
|
A: Saṃsaptaka-;
|
|
8.30d
|
A: vegataś c’ âbhidudruve
|
|
8.33c
|
B/K: sa|sainyau saha|sainyau
|
|
8.35c
|
A: Pāṇḍaveyeṣu saṃyuge
|
|
8.39b
|
A: hayānāṃ Bharata|rṣabha;
|
|
8.39c
|
A: nava koṭyas
|
|
8.42b
|
A: Madra|rāja|mate;
|
|
8.42c
|
B/K: pratyudīyus te
|
|
8.43a
|
A: śūrā;
|
|
8.43b
|
A: saṃgrāme;
|
|
8.43c
|
A: upāyātā;
|
|
8.43d
|
A: Pāñcālāś
|
|
8.44a
|
A: evam ete mahā|rāja;
|
|
8.44c
|
A: upāyātā;
|
|
8.44d
|
A: pūrva|sandhyāṃ
|
|
8.45c
|
A: tāvakānāṃ Pāṇḍavānāṃ
|
|
9.3a
|
A: nāgānāṃ bhīma-;
|
|
9.3b
|
A: nisvano
|
|
9.7d
|
B/K: prayayur Yama|sādanaṃ
|
|
9.8a
|
A: nāgaṃ ratha|varāś c’ ânye;
|
|
9.8c
|
A: s’|ântar’|āyudhitaṃ jaghnur
|
|
9.13b
|
B/K: khuraiś citrā
|
|
9.15b
|
A: nisvanena ca
|
|
9.16b
|
A: nistriṃśānāṃ ca
|
|
9.17c
|
A: udvejanto
|
|
9.18b
|
A: vasudhā|tale;
|
|
9.18cd
|
A: tālebhyaḥ phalānāṃ
|
|
9.21cd
|
A: patitair bhāti vasudhā yathā śakra|dhvajais tathā
|
|
9.22d
|
A: raṇ’|âṅgaṇaṃ
|
|
9.26c
|
A: vidīryata
|
|
9.27a
|
A: megha|saṃkāśāḥ;
|
|
9.27c
|
A: vajra|rugṇā iva vibho
|
|
9.28c
|
A: pradṛśyanta
|
|
9.31a
|
A: -sampannā
|
|
9.33a
|
A: pitṛ|lokāya;
|
|
9.33c
|
K: -naubhis tai
|
|
9.34d
|
A: pūrvaṃ dev’|
|
|
9.35a
|
A: bāndhavāś c’ ânye;
|
|
9.35c
|
A: krośadbhir bāndhavaiś c’ ânye;
|
|
9.35d
|
A: bhay’|ārtā nivavartire
|
|
9.37b
|
A: jan’|âdhipa;
|
|
9.37d
|
A: tatr’ âiva va.
|
|
9.38d
|
A: ca nedatuḥ
|
|
9.39a
|
A: mahā|nādaṃ
|
|
9.41d
|
A: jigīṣantau balaṃ tava
|
|
9.44cd
|
A: āsit Pāṇḍavānāṃ mah’’|ātmanām
|
|
9.45a
|
B/K: sah’ ânyonyaṃ;
|
|
9.45c
|
A: eva bhagnās te
|
|
9.46a
|
A: tyakttā;
|
|
9.46d
|
A: tathā saṃbandhi|bāndhavān
|
|
9.47a
|
A: tvarayanto hayān nāgān
|
|
10.1d
|
A: mano|javān
|
|
10.2b
|
A: Pāṇḍa|putro
|
|
10.3a
|
A: prāpaya māṃ;
|
|
10.3c
|
A: samarthā … Pārthāḥ
|
|
10.4d
|
A: dharma|rājaḥ
|
|
10.5a
|
A: āpatat;
|
|
10.5c
|
A: vel’’ ôddhūtam
|
|
10.7c
|
A: Kuruvaḥ.
|
|
10.11a
|
A: paśyāma;
|
|
10.11b
|
A: êtarasya vā
|
|
10.13d
|
A: samarpayat
|
|
10.16a
|
A: viratho;
|
|
10.16c
|
A: avatarad
|
|
10.17c
|
A: tāṃ ca
|
|
10.19f
|
A: -sama|prabhaḥ
|
|
10.22b
|
A: varau
|
|
10.23a
|
A: abhyavarṣatāṃ tīkṣṇair
|
|
10.24b
|
A: saṃhṛṣṭa;
|
|
10.24d
|
A: vīryavān
|
|
10.33b
|
A: śatru|ghnaṃ
|
|
10.35d
|
A: vividhatuḥ
|
|
10.39b
|
K: ca tathā nṛ|pa
|
|
10.40c
|
A: charais tīkṣṇaiḥ
|
|
10.41d
|
A: cchitvā tu
|
|
10.42b
|
A: mahā|balaḥ
|
|
10.44a
|
A: so ’nyat.
|
|
10.45c
|
A: Sutasomaṃ ca
|
|
10.46d
|
A: vegavān
|
|
10.47c
|
A: sa vega|yuktaṃ;
|
|
10.47d
|
A: Karṇa|putrasya.
|
|
10.50d
|
A: Bharata|ṛṣabhaṃ
|
|
10.52a
|
A: abhīs
|
|
10.53c
|
B/K: pratyudyayuś ca tāṃs te tu;
|
|
10.53d
|
A: samastā
|
|
10.54cd
|
A: rājan mah’’|ātmano yoddhu|kāmāḥ
|
|
10.56a
|
A: vīrā;
|
|
10.56c
|
A: bāṇa|śabda|ravāṃś c’ ôgrān;
|
|
10.56d
|
A: vividhā muhuḥ
|
|
10.60c
|
K: abhyavadrata
|
|
10.61a
|
A: Pāṇḍavāḥ śeṣā
|
|
10.62c
|
A: na ca jajñur anīkāni;
|
|
10.62d
|
A: vā pradiśas
|
|
10.63d
|
B/K: vāryamāṇā
|
|
10.64c
|
A: Pāṇḍavī senā
|
|
11.1b
|
A: yudhyamāne
|
|
11.1cd
|
A has two extra pādas between 11.1ab and 11.1cd: vyākule samapadyetāṃ varṣāsu saritāv
iva. Note that these pādas are also found at śalya Parvan 10.65cd.
|
|
11.1d
|
A: vinadatsu
|
|
11.2c
|
A: vidruteṣu
|
|
11.3a
|
A: prakṣaye dāruṇe jāte
|
|
11.6b
|
A: taśitaiḥ
|
|
11.7c
|
A: c’ âiva
|
|
11.8a
|
A: -lakṣyāḥ;
|
|
11.8b
|
A: rakṣitāś ca
|
|
11.10d
|
A: Pāṇḍu|camūṃ
|
|
11.11a
|
A: Madra|rājas tu saṃkruddho
|
|
11.12a
|
A: Pāṇḍavā ’pi mahā|rāja;
|
|
11.12c
|
A: vivyadhur
|
|
11.13a
|
A: mahā|balaḥ
|
|
11.14ab
|
A: prādur|āsaṃs tato rājan dur|nimittāny anekaśaḥ
|
|
11.16c
|
A: tathā cakruḥ
|
|
11.18c
|
A: alīyata
|
|
11.19a
|
A: tatas tu;
|
|
11.19b
|
B/K: saha|cāriṇāṃ;
|
|
11.19c
|
A: tataḥ
|
|
11.20c
|
A: abhyavarṣad adīn’|ātmā
|
|
11.22d
|
A: ca mahā|balaḥ
|
|
11.25c
|
A: nyapatan;
|
|
11.25d
|
A: vyabhraman vyanadaṃs
|
|
11.26f
|
A: megha|nādo
|
|
11.28a
|
B: samardyat, K: saṃmardyat;
|
|
11.28c
|
A: śara|varṣeṇa;
|
|
11.28d
|
A: apīḍayat
|
|
11.29d
|
A: mattaṃ dvi|pam
|
|
11.30d
|
A: vegena nyapatac
|
|
11.31b
|
A: pañcabhiḥ
|
|
11.32c
|
A: abhyavarṣan mahā|vegaṃ
|
|
11.33a
|
A: tudyamānaṃ
|
|
11.37d
|
A: c’ âbhyahanad
|
|
11.39d
|
B/K: dhat’|âśvāt
|
|
11.40b
|
A: jaghān’ âśvāṃś ca
|
|
11.42d
|
A: smayann iva;
|
|
11.42f
|
A: tad’’ āhave
|
|
11.43d
|
A: gadā|yukto
|
|
11.44c
|
A: Kṛtavarm’’ âpy
|
|
11.46a
|
A: kruddho raṇe Bhīmaḥ;
|
|
11.46b
|
A: saṃdaṣṭa|daśana|cchadaḥ;
|
|
11.46d
|
B/K: ādāya
|
|
11.47d
|
A: prāṇ’|ânta|karaṇīm
|
|
11.49a
|
A: candan’|âgaru-;
|
|
11.49c
|
B/K: vasā|med’|ôpadigdh’|âṅgīṃ
|
|
11.50d
|
A: gaja|madair iva
|
|
11.51a
|
B/K: trāsanīṃ sarva|bhūtānāṃ
|
|
11.52a
|
A: yathā;
|
|
11.52cd
|
A: āhvayām āsa Kaunteyaḥ saṃkruddham Alak’’|âdhipam
|
|
11.53b
|
A: Gandhamādane;
|
|
11.53d
|
B/K: nadan Pārtho mahā|balaḥ;
|
|
11.53e
|
A: vāryamāṇo ’pi bahubhir.
|
|
11.54ab
|
A: vajra|maṇi|ratn’|āḍhyām aṣṭ’|âśrāṃ;
|
|
11.54d
|
A: abhyadravad raṇe
|
|
11.56d
|
B/K: ca so, A: ’bhyagāt.
|
|
11.58a
|
A: bhinna|marmā
|
|
11.59c
|
A: dhīr’|ātmā
|
|
11.60c
|
B/K: te dṛṣṭvā
|
|
12.5c
|
A: c’ âpare c’ âpi
|
|
12.7d
|
A: yudhi yodho
|
|
12.8c
|
B/K: āvartitau
|
|
12.10c
|
A: iv’ āviddhā
|
|
12.12d
|
A: sasṛje
|
|
12.13c
|
A: muñcantī
|
|
12.15a
|
A: gadā|nihatair
|
|
12.16a
|
A: Madra|rājena;
|
|
12.16d
|
A: âcal’|ôpamaḥ
|
|
12.17d
|
A: dantin’’ êva hato ’calaḥ
|
|
12.18d
|
A: nisvanaḥ
|
|
12.19b
|
A: samucchrita|gadāv ubhau
|
|
12.21a
|
A: prārthayānau
|
|
12.22d
|
B/K: maṇḍalāni viceratuḥ;
|
|
12.22ef
|
Not in A.
|
|
12.23b
|
A: gadābhyāṃ bhṛśa|vikṣatau
|
|
12.24b
|
A/B/K: hā|hā|kṛto ’bhavan; I have emended to hā|hā|kṛtā, following variants found in
the Critical Edition apparatus (not Dn);
|
|
12.24c
|
B/K: marmāṇi
|
|
12.25a
|
A: tata;
|
|
12.25b
|
A: ṛṣabhaṃ balī
|
|
12.26a
|
A: kṣīva|vad
|
|
12.31c
|
A: -paricchinnaḥ
|
|
12.32b
|
A: Pāṇḍavānāṃ;
|
|
12.32c
|
A: a|śaktam
|
|
12.34b
|
A: mahā|balaḥ
|
|
12.36a
|
B/K: tri|sāhasrās tathā
|
|
12.41c
|
A: vimalā jajñus;
|
|
12.41d
|
A: tamasi śāmite
|
|
12.42b
|
A: ghore bhīru|bhayānake
|
|
12.44b
|
A: bhartṛ|kārye viniścitāḥ
|
|
12.47b
|
A: dharma|rājaṃ
|
|
12.49a
|
A: prāvārya;
|
|
12.49b
|
A: Madra|rājo mahā|yaśāḥ
|
|
12.54b
|
A: saptabhiḥ
|
|
12.55b
|
A: saṃgrāme kṣatra|saṃkṣaye;
|
|
12.55c
|
A: saṃprāyacchac
|
|
12.56d
|
A/B: âpaharad
|
|
12.57b
|
A: ketuḥ chinno hasann iva
|
|
12.61c
|
A: apaśyaṃ
|
|
12.62ab
|
A: kruddho bāṇaiḥ;
|
|
12.62c
|
A: pracchādayām āsa diśaḥ
|
|
12.63c
|
B/K: babhūv’ âdbhuta|vikrānto
|
|
13.4a
|
A: śaten’ âiva;
|
|
13.4c
|
A: ath’ ākīrya
|
|
13.5b
|
A: saptabhiḥ;
|
|
13.5cd
|
A: vidhvā taṃ tu tatas tūrṇaṃ punar vivyādha pañcabhiḥ.
|
|
13.7c
|
A: tri|saptatyā
|
|
13.8d
|
A: vidhvā c’ âinaṃ
|
|
13.10d
|
A: taṃ ca
|
|
13.14d
|
A: rājan sa tu mahā|rathaḥ.
|
|
13.17c
|
A: śūraḥ;
|
|
13.17d
|
A: śar’|âughaiḥ samavārayat.
|
|
13.21b
|
A: bhuja|cyutām;
|
|
13.21d
|
B/K: -saṅghāiḥ
|
|
13.22c
|
A: mīmena, B/K: prahitaṃ Bhīmasenena;
|
|
13.22d
|
A: -bhūṣitam
|
|
13.25c
|
A: n’ âmṛṣat taṃ tu
|
|
13.27a
|
A: śalyo mahā|rāja;
|
|
13.27c
|
A: vivyādha su|bhṛśaṃ kruddhas
|
|
13.28c
|
A: pramukhe
|
|
13.29d
|
A: Pāñcālān
|
|
13.31b
|
A: mahā|balaḥ;
|
|
13.31c
|
A: parivārya tataḥ;
|
|
13.31d
|
A: vyakiran
|
|
13.34c
|
A: Madrarājo ’tibalavān;
|
|
13.34d
|
A: sainikāṃs tv akirac
|
|
13.35a
|
A: samācchannān;
|
|
13.35b
|
A: sa sainikān;
|
|
13.35d
|
A: dharma|rājo
|
|
13.36a
|
B/K: kathaṃ nu samare śakyaṃ;
|
|
13.36c
|
B/K: rājan
|
|
13.37c
|
A: Madr’|ēśvaraṃ
|
|
13.38b
|
A: śara|vṛṣṭiṃ samutthitām
|
|
13.40d
|
A: śakunānāṃ
|
|
13.42b
|
A: adṛśyata
|
|
13.43c
|
A: loḍyamānaṃ tathā
|
|
13.44ab
|
B/K: yattāñ śaraiḥ saṃchādya māriṣa.
|
|
13.45c
|
A: na śekus te tadā
|
|
14.1b
|
A: bahubhir āśu|gaiḥ
|
|
14.4a
|
A: te ’rjunaṃ;
|
|
14.4c
|
A: ayodhayantaḥ
|
|
14.6c
|
B/K: vinunn’|âṅgau
|
|
14.7b
|
B/K: vā vibho, A: vibhau
|
|
14.8b
|
A: rājann evaṃ na śrutam, K: na śrutam
|
|
14.10d
|
A: vṛṣṭyā yath’’ âcalam
|
|
14.12a
|
A: kop’|ôdbhūta-
|
|
14.13a
|
A: v’’ âpi
|
|
14.18
|
A swops 14.18ab and 14.18cd.
|
|
14.18a
|
A: -jananaṃ;
|
|
14.18b
|
A: -vardhanam.
|
|
14.27a
|
A: prahasya;
|
|
14.27b
|
A: Gāṇḍīvaṃ vyākṣipad dhanuḥ
|
|
14.28b
|
A: Savyasācī mahā|rathaḥ;
|
|
14.28d
|
A: tribhir vivyādha sāyakaiḥ
|
|
14.29b
|
A: Droṇa|putras tad’’ âsmayat
|
|
14.31a
|
A: cchinna|musalaṃ
|
|
14.33b
|
A: mahā|mṛdhe;
|
|
14.33d
|
A: manās’ îva
|
|
14.34a
|
A: tribhir bāṇair;
|
|
14.34d
|
A: su|mahā|balaḥ;
|
|
14.34e
|
|